Bài 2: El Nino: SOS cho nông nghiệp!

Đăng bởi NGUYỄN ĐỨC NINH vào lúc 24/04/2018

Lo ngại hơn, dưới tác động của El Ninõ, đất trồng trọt Việt Nam vốn đã bị chia năm xẻ bảy lại càng manh mún hơn. Mỗi hộ dân hiện sở hữu chưa tới 0,5 ha và diện tích này ngày càng bị thu hẹp bởi thiên tai, con người. Với đặc điểm 56% rừng dễ bị cháy, năm nào Việt Nam cũng bị mất cả ngàn hecta vì cháy rừng. Không những thế, khô hạn đã làm 9 triệu ha đất bị hoang hóa, chiếm 28% diện tích đất đai cả nước. Việt Nam cũng ghi nhận gần 450.000 ha đất bị sa mạc hóa. Riêng Tây Nguyên còn đối diện với tình trạng 25% diện tích cà phê nơi đây đã già cỗi.

 

 

Hệ lụy của bàn tay thiên nhiên tàn nhẫn đã khiến con người rơi vào những cách xử trí mang tính đường cùng. Phá rừng để lấy đất trồng trọt chính là một trong số đó. Năm 2014, đã có 871 ha rừng bị phá. Con số này ở nửa đầu năm 2015 là gần 290 ha. Trong đó, Đắk Lắk, Đắk Nông, Lâm Đồng luôn trong nhóm địa phương có nạn chặt phá rừng nhiều nhất.

Những cánh rừng đã chảy máu, những giếng khoan nham nhở đã đào trong suốt mùa hạn hán để con người chống chọi với thiên nhiên càng khiến cho hệ lụy nguồn nước ngầm bị ảnh hưởng mạnh.

Bộ Tài nguyên Môi trường đã phải cảnh báo nóng rằng, tầng nước ngầm nhiều nơi khu vực Tây Nguyên đã giảm từ 3-5 m, tính ra trong chưa đầy 10 năm, nước ngầm nơi đây đã sụt giảm 1/3. Các chuyên gia lưu ý, một số vùng bazan hình thành 2-3 tầng nước nên khi nông dân khoan giếng không hợp lý sẽ dẫn đến hiện tượng nước từ tầng trên chảy xuống tầng dưới, làm suy kiệt nước ở tầng trên.

Nước ngầm là nguồn nước chính cho trồng trọt của Việt Nam, phục vụ gần 60% nhu cầu tưới tiêu. Riêng cây cà phê, 95% nước tưới là từ nước ngầm. Trong điều kiện nắng hạn mưa ít, nguồn nước ngầm gắn với sự phát triển sống còn của ngành nông nghiệp, nhưng lại đang suy giảm, đặt nông nghiệp vào thế rủi ro cả trong ngắn hạn lẫn dài hạn

Cần lắm một chiếc phao

Ngành trồng trọt Việt Nam đang chống chọi với El Ninõ trong bối cảnh thiếu trợ lực từ các tổ chức đầu tư. Nguyên nhân là các công ty gặp khó trong tìm kiếm quỹ đất tập trung. Theo ông Võ Trường Sơn, Tổng Giám đốc Hoàng Anh Gia Lai (HAGL), trong tổng số 42.500 ha cao su của HAGL, chỉ có 15% trồng ở Gia Lai, còn lại trồng trên đất Lào và Campuchia. Tương tự, năm 2007 Công ty Tín Nghĩa muốn tự phát triển vùng nguyên liệu cà phê nhưng vì Tây Nguyên hết đất nên đã sang Lào trồng 700 ha cà phê. Đất đai ở Lào được lãnh đạo Tín Nghĩa cho biết là rất thích hợp để trồng cà phê Arabica - giống cà phê chè cho chất lượng cao. Dự kiến thời gian tới, Tín Nghĩa sẽ trồng 3.000 ha cà phê ở Lào.

Không chỉ doanh nghiệp, nhiều nông dân cũng tìm đường sang Campuchia. Một nghiên cứu được Đại học Cornell (Mỹ) công bố hồi tháng 5 cho thấy ở Campuchia, nông dân dễ dàng tìm thuê hàng chục hecta đất để nuôi tôm hoặc trồng lúa và hoa màu với giá rẻ bằng 1/2, thậm chí 1/3 so với thuê đất ở Việt Nam.

Xu hướng “xuất ngoại làm nông” này đã mở ra nhiều vấn đề vượt ra ngoài câu chuyện biến đổi thời tiết. Cùng đó, sự suy giảm về tài nguyên đất, nước đặt trong bối cảnh Việt Nam sẽ còn chịu nhiều tác động từ biến đổi khí hậu càng đe dọa nghiêm trọng đến tính bền vững của nền nông nghiệp Việt Nam.

Chương trình Phát triển Liên hiệp Quốc (UNDP) từng cảnh báo, Việt Nam sẽ là quốc gia thứ 2 của thế giới sau Ấn Độ bị mất nhiều diện tích sản xuất nông nghiệp do biến đổi khí hậu. Nếu Việt Nam không hành động kịp thời, chậm nhất đến năm 2100, khi mực nước biển tăng 1 m, Việt Nam sẽ mất 5% diện tích đất đai. Trong đó, đồng bằng sông Cửu Long sẽ gặp nguy khi 90% diện tích đất nông nghiệp chìm trong nước biển, kéo theo hậu quả làm mất 12-15 triệu tấn gạo/năm.

Còn rất xa để nghĩ tới cột mốc năm 2100, nhưng trước mắt, Việt Nam đang hứng chịu thiên tai gia tăng qua từng năm và nông dân là người “lãnh đủ”. Trong khi đó, giữa nông dân và doanh nghiệp thiếu sự kết hợp để tạo sức mạnh và lợi thế. Những mô hình như Công ty Bảo vệ Thực vật An Giang (AGPPS) kết hợp với Viện trưởng Viện Khoa Học Kỹ thuật Nông lâm nghiệp Tây Nguyên (WASI) để tái canh diện tích cà phê hay Nestlé cùng WASI xây dựng dự án hỗ trợ giống cà phê tốt cho nông dân... là chưa phổ biến.

Trên thực tế, sau 5 năm mô hình cánh đồng lớn - một hình thức hợp tác sản xuất giữa nông dân và doanh nghiệp nhằm tạo sự đồng nhất về chất lượng, cho năng suất lúa cao - mới chỉ mới chiếm 1/5 diện tích trồng lúa ở đồng bằng sông Cửu Long, tức khoảng 300.000 ha. Đây là con số quá khiêm tốn so với tổng diện tích gieo trồng hơn 4 triệu ha.

Đối với vấn đề tái canh diện tích cà phê, Sở Nông nghiệp Đắk Lắk ước tính, cần chi ra khoảng 150 triệu đồng/ha và chờ đợi 5-6 năm mới có lại nguồn thu nhập. Bởi thế, việc tái canh thường chỉ triển khai trong doanh nghiệp, còn với hộ dân, tỉ lệ thành công chỉ khoảng 11%. Trường hợp nông dân muốn áp dụng mô hình tưới nước nhỏ giọt theo công nghệ Israel như cách HAGL đang làm để tiết kiệm nước, ông Võ Trường Sơn cho biết, chi phí đầu tư từ 10-15 triệu đồng/ha. Đây là con số không nhỏ đối với nhiều nông dân.

Rõ ràng, nông dân Việt Nam rất cần các chương trình hỗ trợ toàn diện và quy mô lớn từ Nhà nước để giúp họ khắc phục hậu quả thiên tai, tái tạo tài nguyên. Một chương trình như Dự án Chuyển đổi Nông nghiệp bền vững, do Ngân hàng Thế giới tài trợ 238 triệu USD (gần 5.200 tỉ đồng) là rất cần thiết. Khi triển khai, dự án sẽ mang lại lợi ích trực tiếp cho 200.000 hộ nông dân trồng lúa, 50.000 hộ trồng cà phê.

Tuy nhiên, ngay bây giờ, ông Bustanul Arifin, chuyên gia kinh tế nông nghiệp thuộc Viện Phát triển Kinh tế và Tài chính Indonesia, gợi ý rằng các nước chịu tác động bởi El Ninõ cần tăng cường hệ thống thủy lợi, tưới tiêu, lập quỹ phục hồi khẩn cấp và các chính sách bảo hiểm vụ mùa để giảm nhẹ thiệt hại. Đây là giải pháp cần đến sự can thiệp của Chính phủ. Chẳng hạn, để xây một hồ thủy lợi có dung tích hàng trăm triệu mét khối tại Ninh Thuận, ông Trần Viết Ngãi, Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng Việt Nam, cho biết phải có sự chấp thuận của Nhà nước. Nhưng nếu chờ đợi quá lâu và không hành động gì, ông Ngãi cảnh báo với tình trạng hạn hán liên tục, Ninh Thuận hay một số tỉnh miền Trung trong 10 năm tới có thể không khác gì Israel, tức đất đai bị sa mạc hóa hoàn toàn.

Đối với đầu ra cho nông sản, giúp bài toán kinh tế của ngành nông nghiệp được khả quan hơn, Nhà nước cũng cần có những chính sách hỗ trợ về giống, giảm bớt tình trạng canh tác liên tục để bảo vệ đất và có cách quản lý xuất khẩu nông sản phù hợp hơn. Nếu chỉ xuất khẩu gạo cấp thấp như hiện tại, ông Đinh Minh Tâm, Phó Giám đốc Công ty tư nhân Cỏ May, khẳng định, gạo Việt Nam sẽ đi vào con đường chết. Người chết đầu tiên là nông dân bởi khi bán lúa quá thấp, thua lỗ triền miên, nông dân sẽ không còn vốn, không còn khả năng tái tạo đất, nước và cũng không còn động lực làm ruộng.

VIẾT BÌNH LUẬN CỦA BẠN:
popup

Số lượng:

Tổng tiền:

Giỏ hàng( Sản phẩm)